በአንበሴ ደበበ
መግቢያ
ማንኛውም ቋንቋ ሰዎች ሀሳባቸውን፣ ስሜታቸውንና ፍላጎታቸውን የሚገልጹበት ዋነኛ የመግባቢያ መሣሪያ ነው። ከመግባቢያ ባሻገርም ቋንቋ የማንነት፣ የባህልና የታሪክ መገለጫ ነው። ስለዚህ፣ የአንድን ሰው ቋንቋ ማክበር ማለት ቋንቋው የሚወክለውን ማንነት፣ ባህልና ክብር ማክበር ማለት ነው።
ነገር ግን፣ ቋንቋን ለመግባባትና ለመቀራረብ ከመጠቀም ይልቅ ሌሎችን ለማግለል፣ ለመጨቆን ወይም የፖለቲካ ተፅዕኖ ለመፍጠር መጠቀም የማኅበረሰብ መከፋፈልን ያባብሳል። እንደ ኢትዮጵያ ባለች የብዝኃ-ቋንቋ አገር ውስጥ ይህ ጉዳይ የበለጠ ጥንቃቄንና ኃላፊነትን ይጠይቃል። ቋንቋ የመከፋፈያ ግድግዳ ሳይሆን፣ የመግባቢያና የመቀራረቢያ ድልድይ መሆን አለበት።
🟠 ቋንቋ ከማንነት ጋር ያለው ግንኙነት
ሰዎች ቋንቋቸውን ሲወዱና ሲያከብሩ ይህ ተፈጥሯዊና በራሱ ችግር የሌለው ነገር ነው። ቋንቋ የትውልድ ትውስታን፣ ባህልንና ማኅበራዊ ተሞክሮን ከአንድ ትውልድ ወደ ሌላ የሚያስተላልፍ የማንነት መሠረት ነው።
ችግሩ የሚጀምረው የራስን ቋንቋ ከማክበር ወደ ሌላ ቋንቋ ተናጋሪን መናቅ ሲቀየር ነው። የራስን ቋንቋ ከፍ ለማድረግ የሌላን ቋንቋ ማዋረድ አያስፈልግም። እኩልነት የሚገነባው አንዱን በማሳነስ ሌላውን በማሳደግ ሳይሆን፣ ሁሉንም በክብር በመመልከት ነው።
🟠 ቋንቋ እንደ የፖለቲካ መሣሪያ
ቋንቋ የፖለቲካ ጉዳይ ሲሆን በራሱ ምንም ችግር የለውም። መንግሥታት የቋንቋ ፖሊሲ ይኖራቸዋል፤ የትምህርት፣ የፍትሕ፣ የሕዝብ አገልግሎትና የአስተዳደር ቋንቋ ጉዳዮችም በሕግና በፖሊሲ ይወሰናሉ።
ነገር ግን የቋንቋ ልዩነትን የፖለቲካ በላይነት ለማስገኘት፣ ሰዎችን ለማግለል ወይም የአንድን ቡድን መብት በሌላው ላይ ለመጫን መጠቀም ግን ጤናማ የሆነ የቋንቋ ፖሊሲ አይደለም።
የቋንቋ ፖሊሲ ዋና ዓላማው ዜጎችን ማገልገል እንጂ ዜጎችን በቋንቋቸው መለያየት መሆን የለበትም። አንድ ዜጋ በቋንቋው ምክንያት ከሥራ ዕድል፣ ከመሠረታዊ አገልግሎት፣ ከትምህርት፣ ከሕግ ጥበቃ ወይም ከፍትሕ ማግኘት መገለል የለበትም።
የቋንቋ ልዩነት የዜግነት ደረጃን የሚወስን መስፈርት ሳይሆን፣ በእኩልነትና በመከባበር የሚኖር ልዩነት መሆን አለበት። ቋንቋ የመከፋፈያ ግድግዳ ሳይሆን፣ የመግባቢያና የመቀራረቢያ ድልድይ መሆን አለበት።
🟠 የቋንቋ እኩልነት ለማኅበራዊ አንድነት
ብዙ ቋንቋዎችና ባህሎች ያሉቡት አገር ልዩነትን እንደ ድክመት ሳይሆን እንደ ሀብት መመልከት አለባት። የአንዱ ቋንቋ መከበር የሌላውን ቋንቋ ክብር አይቀንስም። በተቃራኒው፣ የሁሉም ቋንቋዎች ክብር ሲጠበቅ የጋራ ዜግነት ይጠናከራል።
እንዲሁም ብዙ ቋንቋ መኖሩ በራሱ የመከፋፈል ምክንያት አይደለም። የሚከፋፍለው ቋንቋው ሳይሆን፣ ቋንቋን ለጥላቻ፣ ለመገለልና ለፖለቲካዊ የበላይነት መጠቀም ሲፈለግ ነው። ስለዚህ ልዩነታችንን እያከበርን በጋራ የምንግባባበትን መንገድ መፍጠር ያስፈልጋል።
እዚህ ላይ የቋንቋ ፌደራሊዝም የሚለውን ቃል በጥንቃቄ መጠቀም ያስፈልጋል። ሁሉም ብዙ ቋንቋ የሚናገሩ የፌደራል አገሮች የቋንቋ ፌደራሊዝም አይጠቀሙም።
በዓለም ላይ የቋንቋ ፌደራሊዝም ሥርዓትን የማይጠቀሙ አገሮች በጣም ብዙ ናቸው
በዓለም ላይ በተለምዶ 195 አገሮች እንዳሉ ይቆጠራል፤ እነዚህም 193 የተባበሩት መንግሥታት አባል አገሮች እና 2 ታዛቢ መንግሥታት ናቸው። የአገር ትርጉምና የእውቅና መስፈርት ስለሚለያይ የሌሎች አገራት ቁጥሮችም ሊገኙ ይችላሉ።
በዓለም ላይ የቋንቋ ፌደራሊዝም ሥርዓትን የሚጠቀሙ አገራት እጅግ በጣም ጥቂት ናቸው
በዓለም አቀፍ ደረጃ ሁሉም የሚስማሙበት አንድ ቁጥር የለም። ምክንያቱም የቋንቋ መደበኛ የአገሮች ምዝገባ የለውም፤ አንዳንድ ጥናቶች ቋንቋ የክልሎች ወሰንና የራስ-አስተዳደር መሠረት ሲሆን ብቻ ይጠቀሙበታል።
በዚህ ጠባብ ትርጉም ውስጥ በግልጽ ሊጠቀሱ የሚችሉት እነዚህ አምሥት አገራት ብቻ ናቸው፦
ቤልጅየም — ፌደራል ሥርዓቱ በቋንቋ ማኅበረሰቦችና በጂኦግራፊያዊ ክልሎች ላይ የተመሠረተ ነው።
ስዊዘርላንድ — የተለያዩ ቋንቋዎችና ካንቶኖች በፌደራል ሥርዓቱ ውስጥ ጠንካራ ሚና አላቸው።
ካናዳ — በተለይ የእንግሊዝኛና ፈረንሳይኛ ቋንቋ ማንነቶች በፌደራል ሥርዓቱ ውስጥ ጠቃሚ ሚና አላቸው።
ሕንድ — ይህ በጣም ግልጽ የቋንቋ ፌደራሊዝም ምሳሌ ነው፤ ብዙ የክልል ወሰኖች በቋንቋዊ መስፈርት ተደራጅተዋል።
ኢትዮጵያ — ከ1991 ጀምሮ የፌደራል ክልሎች በብሔረሰብ፣ ቋንቋ፣ ማንነትና የሕዝብ ፈቃድ መሠረት እንዲደራጁ ተደርጓል፤ ስለዚህ ኢትዮጵያ በተለይ የብሔረሰብ-ቋንቋ ፌዴራሊዝም ተብላ ትጠራለች።
የቋንቋ ፌደራሊዝም በፖለቲካ ላይ ምን ተጽዕኖ ያሳድራል?
የቋንቋ ፌደራሊዝም ራሱ በተፈጥሮው ጥሩም መጥፎም አይደለም። ውጤቱ በዲሞክራሲ፣ በሕግ የበላይነት፣ በሀብት ክፍፍል፣ በተቋማት ጥንካሬና በፖለቲካዊ ባህል ይወሰናል።
የቋንቋ አሉታዊ የፖለቲካ ተጽዕኖዎች
ቋንቋ ከፖለቲካ ሥልጣን ጋር ከተያያዘ የእኛና እነሱ ፖለቲካን ያጠናክራል። የክልል ማንነት ከአገራዊ ዜግነት በላይ እንዲቀድም ያደርጋል።
የክልል ድንበር ከቋንቋ ማንነት ጋር ሲጣመር የመሬት፣ የሀብትና የሥልጣን ክርክሮች ወደ ብሔረሰብ-ተኮር ግጭት ይለወጣሉ።
የክልል ፖለቲካ ተዋናዮች ቋንቋን ለፖለቲካዊ ቅስቀሳ ከተጠቀሙበት የማኅበረሰብ መከፋፈል ይጨምራል።
በተለይ በኢትዮጵያ ደግሞ ጉዳዩ ውስብስብ ነው። የ1990ዎቹ ፌደራሊዝም በቋንቋ፣ ባህልና አካባቢያዊ ራስ-አስተዳደር ላይ ለተወሰኑ ማኅበረሰቦች አዲስ ዕድሎችን ከፍቷል፤ በተመሳሳይ ጊዜ ግን የብሔረሰብ ማንነትን ከግዛትና ከፖለቲካ ሥልጣን ጋር በጥብቅ ማያያዙ የፖለቲካ ውድድርንና የክልል ግጭቶችን ማባባስ እንደቻለ ጥናቶች ያሳያሉ።
ቁልፉ ነጥብ፣ ቋንቋን መጠበቅ እና ቋንቋን ፖለቲካዊ መሣሪያ ማድረግ ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው። ጤናማ ፌደራሊዝም የቋንቋና የማንነት መብትን ሲጠብቅ፣ በተመሳሳይ ጊዜ የጋራ ዜግነት፣ እኩል መብትና የጋራ ተቋማትን ማጠናከር አለበት። በኢትዮጵያ ላይ ያሉ ጥናቶችም ይህን የራስ-አስተዳደር + የጋራ አስተዳደር ሚዛን እንደ ወሳኝ ጉዳይ ያቀርባሉ።
ማጠቃለያ
ቋንቋ የሰው ልጆችን ለመለያየት ሳይሆን ለመገናኘት የተሰጠ የመግባቢያ መሣሪያ ነው። የራሳችንን ቋንቋ ማክበር ተፈጥሯዊ ነው፤ የሌሎችንም ቋንቋ ማክበር የእኩልነትና የመከባበር መሠረት ነው።
ስለዚህ ቋንቋን የማንነት ኩራት ምንጭ እንጂ፣ የጥላቻና የማግለያ መሣሪያ አናድርገው፤ ለጭቆና ወይም ለፖለቲካዊ ተፅዕኖ ማሳደሪያም አንጠቀምበት።
ቋንቋ የመግባቢያና የመቀራረቢያ ድልድይ እንጂ፣ የመለያያትና የፖለቲካ ግንብ መሆን የለበትም። ሁሉንም ቋንቋዎች በእኩል ክብር በመመልከት፣ የሁሉንም ዜጎች እኩልነትና መብት በማክበርና በመቻቻል ላይ የተመሠረተ ማኅበረሰብ እንገንባ።
ቋንቋ ሰዎችን የሚያቀራርብና የሚያገናኝ ድልድይ እንጂ፣ የሚለያይና የሚያግል ግንብ መሆን የለበትም! እያንዳንዱ ቋንቋ ድምፅ አለው፤ እያንዳንዱ ሰው ክብር አለው።
ስለዚህ ቋንቋን ወደ ፖለቲካዊ ግንብ ከመቀየር ይልቅ፣ ወደ ሰዎች መካከል የሚዘረጋ ድልድይ እንቀይረው። ብዝሃነታችንን እናክብር፤ እኩልነታችንን እናጽና፤ አንድነታችንን እንገንባ!
ጥሪዬ ግልጽ ነው!
❎ ቋንቋዎቻችንን እናክብር!
❎ የሁሉንም ዜጎች እኩልነት እናረጋግጥ!
❎ በመከባበር እና በመቻቻል የጋራ አገር እንገንባ!
❌ ቋንቋን የጥላቻ መሣሪያ አናድርግ!
❌ ቋንቋን የማግለያ ግንብ አናድርግ!
❌ ልዩነታችንን ለመከፋፈል አንጠቀምበት!
❌ ቋንቋችን የመቀራረቢያ ድልድይ እንጂ የመለያያ ግንብ መሆን የለበትም!
┈┈┈┈┈┈┈┈┈••●◉❖◉●••┈┈┈┈┈┈┈┈┈
ምንጭ፡ አንበሴ ደበበ ፌስቡክ ገጽ